Projecten Variatielinguïstiek van het Nederlands

Er zijn meerdere projecten in verband met de studie van de Nederlandse taal uitgevoerd: 

1. Gesproken Corpus van de zuidelijk-Nederlandse Dialecten (GCND)  

Het Gesproken Corpus van de zuidelijk-Nederlandse Dialecten (GCND) is een taalkundig geannoteerd corpus gebaseerd op een bestaande collectie van dialectopnames uit de jaren 60 en 70 “Stemmen uit het Verleden”. Het corpus voorziet een met het geluid gealigneerde transcriptie in twee lagen (één dichter bij het dialect en één dichter bij de standaardtaal), die voorzien zijn van tags voor woordsoorten en syntaxis. Het doel van het corpus is om grootschalig taalkundig onderzoek mogelijk te maken voor de zuidelijk-Nederlandse dialecten.

Contactpersoon: Anne Breitbarth (anne.breitbarth@ugent.be)

2. Stemmen uit het Verleden 

Stemmen uit het Verleden is de huidige naam voor een verzameling dialectbanden die in de loop van de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw aan de Universiteit Gent tot stand is gekomen op initiatief van de professoren Willem Pée en Valeer Vanacker.  Zij namen het initiatief om bandopnemingen te maken voor zoveel mogelijk plaatsen in Nederlandstalig België, Frans-Vlaanderen en Zeeuws-Vlaanderen. De collectie bevat 783 banden voor 550 plaatsen, vooral in Frans-, West- en Oost-Vlaanderen; de oudste spreker (uit Bossuit) is geboren in 1871. De banden bevatten de levensverhalen van honderden sprekers geboren omstreeks de eeuwwisseling van de 19de en de 20ste eeuw. Ze bevatten veel informatie over traditionele landbouw, verdwenen ambachten en beroepen, en de opkomst van het ‘moderne leven’ met fietsen, auto’s, elektriciteit enzovoort. De meeste opnames zijn voorzien van handige geschreven samenvattingen in het Algemeen Nederlands, en worden inhoudelijk ontsloten door trefwoorden. De hele verzameling is nu gedigitaliseerd, en getranscribeerd in het project “Gesproken Corpus van de zuidelijk-Nederlandse Dialecten”.

Contactpersoon: Jacques Van Keymeulen (jacques.vankeymeulen@ugent.be)

3. Woordenboek van de Vlaamse Dialecten (WVD)  

Het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten (WVD) is een woordenboekproject dat in 1972 aan de Universiteit Gent werd opgestart door Willem Pée. Het is een thematisch opgezet woordenboek in drie delen: I. Landbouwwoordenschat, II. Vaktaalwoordenschat en III. Algemene Woordenschat. Het onderzoeksgebied omvat Oost-Vlaanderen, West-Vlaanderen, Frans-Vlaanderen en Zeeuws-Vlaanderen, d.i. het Vlaamse dialectgebied. De opzet van het WVD is gelijkaardig aan zijn oudere zusterprojecten het Woordenboek van de Brabantse Dialecten (WBD) en het Woordenboek van de Limburgse Dialecten (WLD), die aan de Nijmeegse universiteit werden aangevat door prof. A. Weijnen. 

Contactpersoon: Jacques Van Keymeulen (jacques.vankeymeulen@ugent.be) en Roxane Vandenberghe (roxane.vandenberghe@ugent.be)

4. Database van de zuidelijk-Nederlandse Dialecten (DSDD)   

De Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten is het resultaat van een 'middelgroot' wetenschappelijk infrastructuurproject van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek Vlaanderen, dat liep van 2017 tot 2020 en dat gedragen werd door een consortium van dialectologen, geografen en computerspecialisten. Het werd geleid door de Universiteit Gent, in samenwerking met het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) in Leiden.  In het begin van de jaren 60 van de vorige eeuw vatte prof. A.A. Weijnen van de Nijmeegse universiteit het plan op om de verdwijnende dialectwoordenschat van het Brabants (gesproken in Noord-Brabant, Antwerpen, Vlaams-Brabant en het Brusselse Hoofdstedelijk Gewest) op te tekenen in een dialectwoordenboek: het Woordenboek van de Brabantse Dialecten (WBD). Ongeveer tegelijk startte hij ook met het Woordenboek van de Limburgse Dialecten (WLD) voor de dialectwoordenschat van Nederlands en Belgisch Limburg. Zijn voorbeeld werd in 1972 aan de UGent gevolgd door professor Willem Pée voor het Vlaams met het Woordenboek van de Vlaamse Dialecten voor West-, Oost-, Frans- en Zeeuws-Vlaanderen. Weijnen had als bedoeling om de Vlaamse, Brabantse en Limburgse woordenschat per begrip samen te kunnen voegen tot dialectkaarten. Het hierboven beschreven project Database van de Zuidelijk-Nederlandse Dialecten probeert die droom van Weijnen waar te maken.  

Contactpersoon: Veronique De Tier (veronique.detier@ivdnt.org)

 5. Dialectloket   

Dialectloket is een wetenschapspopulariseringsproject van de vakgroep Taalkunde - Nederlands. Het is een multimediale website over taalvariatie in het Nederlands. De website heeft als doel enkele dialectologische collecties van de UGent te ontsluiten en het grote publiek deugdelijke informatie te bezorgen met betrekking tot taalvariatie in het algemeen en dialectologie in het bijzonder. Dialectloket besteedt aandacht aan de beschrijving van de Vlaamse dialecten, maar ook aan de huidige taalveranderingen in Vlaanderen en Nederland, waaronder sociale en etnische taalvariatie. De website wil dus informeren over (de resultaten van) dialectologie, sociolinguïstiek en etnolinguïstiek - toegepast op de Nederlandse taal. Dialectloket biedt gebruikers daarvoor in 4 loketten informatieve teksten (tekstloket), digitale woordenboeken (woordloket), honderden geluidsfragmenten (geluidsloket) en een grote verzameling filmpjes en taalkaarten (beeldloket). Daarnaast werd een educatief luik toegevoegd waarin docenten in het secundair en hoger onderwijs concreet materiaal, tips en ideeën vinden om de hoger geschetste thematiek in hun onderwijs te integreren.  

Contactpersoon: Jacques Van Keymeulen (jacques.vankeymeulen@ugent.be)

 6. Reeks Nederlandse Dialectatlassen (RND)  

De Reeks Nederlandse Dialectatlassen (RND) is het geesteskind van prof. E. Blancquaert van de Gentse Universiteit en bevat in 16 boekdelen de transcripties van 141 zinnetjes die voor 1.956 plaatsen in het Nederlandse en Friese Taalgebied in het plaatselijke dialect zijn vertaald en door een taalgeleerde fonetisch zijn genoteerd. Per boekdeel is er ook een deel kaarten gepubliceerd.

Contactpersoon: Jacques Van Keymeulen (jacques.vankeymeulen@ugent.be)

7. Historical Dialect Database (HiDD)  

Dit project betreft de ontwikkeling van een historische database van de Vlaamse dialecten om dialectsyntaxis te bestuderen. De dataset is gebaseerd op de zinnen van de Reeks Nederlandse Dialectatlassen (RND). De oorspronkelijke gegevens zijn gedigitaliseerd als PDF’s (zie website RND), maar zijn niet gemakkelijk doorzoekbaar, aangezien men elke zin waarin men interesse heeft in de 16 (gescande) boekdelen manueel moet opzoeken. Bovendien kunnen de gegevens nu niet worden gebruikt door internationale onderzoekers zonder kennis van de plaatselijke dialecten, noch door leken die het fonetische schrift niet kunnen lezen. De voorgestelde databank is een pilootstudie en bevat momenteel 126 van de 1956 locaties waarin er zinnen opgevraagd werden, vooral uit Frans-Vlaanderen, West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen. Het zal mogelijk zijn de gegevens te doorzoeken met filters op basis van plaats, regio, zinsnummer, of meer geavanceerd op basis van de part-of-speech tags via regular expressions. De fonetische tekens zullen worden vertaald in een orthografische representatie in twee lagen: één dicht bij het dialect en één dicht bij het Nederlands. De website is nog in ontwikkeling.  

 Contactpersoon: Melissa Farasyn (melissa.farasyn@ugent.be)

Projecten 8 tot 27 werden nog niet opgeladen, gezien het op werktitels gaat.