Discipline Dialectologie

Met dialectologie wordt de studie van de geografisch gedetermineerde taalvariatie bedoeld. In wat volgt, vat ik de term dus op als de naam voor bestudering van de oraal overgeleverde, niet gecodificeerde en geografisch gedifferentieerde taalvormen, die de moedertaal waren van het grootste deel van de Vlaamse bevolking tot de jaren 60 van de vorige eeuw. Het feit dat die taalvormen niet gecodificeerd zijn, en ons vanuit een ver verleden zijn overgeleverd, verklaart het wetenschappelijk belang ervan. De taal als menselijk verschijnsel, met inbegrip van de studie van taalverandering, kan immers het beste bij niet-gecodificeerde taalvormen bestudeerd worden. De taalgeschiedenis van het Nederlands kan overigens niet zonder de dialectologie beschreven worden. 

Een erg algemene misvatting is dat dialecten ontstaan zijn door 'verbastering' van de Nederlandse cultuurtaal door ongeletterde mensen. Uiteraard spraken de Vlamingen vroeger geen Algemeen Nederlands, dat dan achteraf door verloedering dialect is geworden. De huidige dialecten gaan terug op de Middelnederlandse en Oudnederlandse voorgangers ervan, en bevatten daardoor dikwijls kenmerken die in het Algemeen Nederlands verdwenen zijn, maar van belang zijn voor de reconstructie van oude taalfasen. Wel is het zo dat dialect sociaal gestigmatiseerd is: men kan niet in elke situatie dialect praten. Dialect is de taal van de kleinschaligheid (familie, vrienden, eigen gemeente) en de solidariteit; Algemeen Nederlands is dan de taal van de openbaarheid, van de schrijftaal, van school, rechtbank en wetenschap … kortom, van alle hogere maatschappelijk functies. Dialect en Algemeen Nederlands zijn geen vijanden van elkaar, maar kunnen naast elkaar bestaan - elk met hun eigen functie en situationele context.